Pod koniec czerwca, kiedy trawnik kosisz co tydzień, a z kuchni codziennie wędrują obierki, kompostownik dostaje najwięcej materiału w całym roku. I właśnie wtedy najczęściej zaczyna śmierdzieć. Otwierasz pokrywę, w nos uderza kwaśny zapach gnijącego sosu, a z wierzchu zrywa się chmura małych muszek. To nie jest awaria kompostu — to znak, że wrzucasz do niego za dużo jednej rzeczy i za mało drugiej.
Dobry kompost w lipcu potrafi przerobić świeże resztki w gotową, ciemną ziemię w sześć do ośmiu tygodni. Zły będzie się ciągnął oblepiony pleśnią przez pół roku. Cała tajemnica sprowadza się do trzech rzeczy, których pilnuje się przez całe lato: proporcji, wilgotności i powietrza.
Zielone i brązowe — to nie ozdoba, to paliwo
Kompost potrzebuje dwóch rodzajów materiału. Zielone to wszystko soczyste i mokre: skoszona trawa, obierki, fusy z kawy, zwiędłe liście sałaty. Brązowe to materiał suchy: tektura, suche liście, słoma, pocięte gałązki, kartonowe rolki po papierze. Zielone dostarczają azotu i wilgoci, brązowe — węgla i struktury, dzięki której powietrze ma którędy przepływać.
Latem problem jest zawsze ten sam: zielonego jest za dużo. Sama skoszona trawa zbije się w śliską, gorącą warstwę bez dostępu powietrza i zacznie gnić beztlenowo — stąd ten kwaśny smród. Trzymaj się prostej zasady: na każdą porcję mokrych resztek dorzuć mniej więcej tyle samo objętości czegoś suchego. Najprościej trzymać obok kompostownika worek z potartą tekturą albo suchymi liśćmi z jesieni i sypać garść za każdym razem, gdy wyrzucasz obierki.
Czego nie wrzucać, choć kusi
- Resztki mięsa, kości i nabiał — w upale ściągają szczury i muchy w ciągu jednego dnia.
- Skórki z cytrusów i cebula w dużych ilościach — rozkładają się wolno i odstraszają dżdżownice, które robią dla ciebie najważniejszą robotę.
- Chwasty, które zdążyły wydać nasiona — ciepły kompost rzadko nagrzewa się na tyle, żeby je zabić, i posiejesz je potem po całym ogrodzie.
- Liście chorych roślin, na przykład pomidorów z zarazą — lepiej je spalić albo wyrzucić, niż rozprowadzić chorobę z kompostem.
Wilgotność jak wyciśnięta gąbka
To najprostszy test, jaki istnieje. Weź garść kompostu i ściśnij. Jeśli kapie woda — jest za mokro, dorzuć brązowego i przemieszaj. Jeśli rozsypuje się jak suchy piasek — jest za sucho, w upał rozkład wtedy staje, więc podlej konewką i przykryj. Ma być wilgotny jak dobrze wyciśnięta gąbka i nic poza tym.
W lipcowym słońcu odkryta pryzma wysycha w kilka dni. Przykrycie jej starym workiem jutowym, kawałkiem agrowłókniny albo nawet deską utrzymuje wilgoć i temperaturę. Z drugiej strony — i tu jest haczyk — szczelna plastikowa pokrywa bez żadnych otworów zamienia kompostownik w garnek bez odpowietrznika, w którym wszystko zaczyna gnić. Potrzebujesz pokrycia, które trzyma wilgoć, ale przepuszcza powietrze.
Przerzucanie widłami robi połowę roboty
Rozkład napędzają bakterie tlenowe, a te bez powietrza zamierają i ustępują miejsca tym beztlenowym — smrodliwym. Dlatego przerzucanie kompostu to nie fanaberia, tylko najszybszy sposób, żeby ruszył. Latem przerzuć go widłami raz na tydzień, mniej więcej wtedy, kiedy i tak kosisz trawnik. Środek przesuń na zewnątrz, brzegi do środka, i od razu poczujesz, że gorący rdzeń oddaje ciepło — to dobry znak, że pracuje.
Muszki owocówki, które wzbijają się przy otwieraniu, biorą się z odkrytych mokrych resztek na wierzchu. Lekarstwo jest banalne: każdą nową porcję obierek zasypuj garścią ziemi albo brązowego materiału, tak żeby nic mokrego nie leżało na widoku. Po dwóch, trzech dniach takiego nawyku chmura much znika sama.
Kiedy kompost jest gotowy
Gotowy kompost jest ciemny, kruszy się w dłoni i pachnie lasem po deszczu, a nie kuchennym koszem. Nie rozpoznasz w nim już ani obierek, ani trawy — jednorodna, ciemna ziemia. Jeśli przy końcu lata masz taką partię, rozsyp ją cienką warstwą pod krzewami, wokół warzyw albo wmieszaj w grządki przed jesiennym sianiem. Borówka i różaneczniki jej nie znoszą, bo kompost jest zwykle obojętny, a one chcą kwaśnego — dla nich zostaw zakwaszoną korę.
Resztę, która jeszcze nie dojrzała, przerzuć na bok i zacznij dorzucać świeży materiał obok. Tak masz zawsze jedną pryzmę dochodzącą i jedną gotową do użycia — układ, który raz ustawiony chodzi sam przez całe lato.